1-ATİNA VEBASI (THUKYDİDES SENDROMU)

MÖ 429-426 yıllarında Yunanistan’da ortaya çıkmış salgındır. 75.000-100.000 arasında insan hayatını kaybetmiştir.

Atina Vebası, Antik Yunanistan’da Peloponez Savaşı’nın (MÖ 430) ikinci yılı sırasında Atina’nın zaferi yakın gözükürken Atina şehir devletini perişan eden salgındır. Vebanın Atina’ya şehrin limanı ve de tek erzak ve yemek kaynağı olan Pire’den bulaştığına inanılmaktadır. Doğu Akdeniz’in büyük bir kısmında hastalık daha düşük bir etkiyle ortaya çıkmıştır.

Veba, Atina halkında statükoya, kanunlara ve dini inanca bağlılığın azalmasıyla sonuçlanan ciddi etkiler bırakmıştır. Atinalılar ne doktorlardan ne tapınaklardan çare bulamadıkları için hayatlarından ümidi kesip kendilerini tamamen gündelik zevklere vermişlerdir. Yaşanan gelişmeler sonrasında kanunlar daha katı hale getirilerek Atinalı olduğunu iddia eden, vatandaşlık hakkı tanınmamış kimseler cezalandırılmıştır.

Yunan şehir devletlerinden Sparta disiplinli askeri örgütlenmeye sahiptir. Sparta’nın Korinth dışındaki müttefikleri neredeyse yenilmez büyük kara orduları toplayabilecek güçte sadece kara kuvvetleri temelli güçlerdir. MÖ 431’de başlayan Sparta ve onun müttefikleri tarafından karadan müttefik harekatıyla karşı karşıya kalan Atinalılar Pericles komutasında, üstün Atina donanması Spartalı birlik hareketlerini denizden taciz edebilirken erzak için Atina’nın deniz üstünlüğüne güvenerek Atina surlarının arkasına çekilme politikası izlemiştir. Ne yazık ki bu strateji zaten yüksek nüfuslu bir şehirde aşırı nüfus ve kaynak sıkıntısı yaratan Atina kırsalından devasa bir göçe yol açmıştır. Yakın mesafe ve sergilenen kötü temizlik yüzünden Atina, hastalık için üreme alanı haline gelmiş ve General Pericles, onun karısı ve çocukları Paralus ve Xanthippus da dahil olmak üzere birçok Atinalı hayatını kaybetmiştir. Salgınlar tarihinde, Atina Vebası ıstırabın tek taraflılığı ve savaşın nihai sonucundaki etkisinden dolayı dikkat çekicidir.

Veba sırasında hastalığa bizzat yakalanmış ve hayatta kalmış birisi olan tarihçi Thukididis, Peloponez Savaşı Tarihi kitabında salgını tarif eder. Etiyopya’dan gelip Mısır ve Libya’yı geçerek Yunan topraklarına ulaşan ve Akdeniz boyunca yayılan daha önce böylesi görülmemiş, oldukça ağır ve ölümcül bir vebadan ve doğasından habersiz hekimler sadece çaresiz kalmadıklarından aynı zamanda hastalarla en çok temas kuran kimseler olduğundan en hızlı onların öldüğünden bahseder. Aşırı kalabalık Atina’da nüfusun yaklaşık %25’i hastalıktan ölmüştür.

Thukididis, korkunun çoğu zaman insanların sorumluluklarını başkalarına bırakmalarına yol açarak hastalıktan kaynaklanan hasarı artırdığını anlatır. Salgına karşı duyulan korku, aynı zamanda insanların kalabalıklar halinde toplaşmasına sebep olarak hastalığın yayılmasını daha da alevlendirmiştir.

Atinalıların ölü yakılan odun yığınlarının görüntüsü, hastalıklı düşmanlarıyla temas etmeyi riske atmaya isteksiz Spartalıların birliklerini geri çekmesine sebep olmuştur. Atinalıların birçok piyadesi, uzman denizcisi ve de generalleri Pericles hayatını kaybetmiştir.

Thukidides, ölülerin ardından dini ayinlerin yapılmadığını ve bunun Atina’daki dini ve hukuki düzeni altüst ettiğini, Pericles’in ölümünden sonra Atina’nın yetersiz ve zayıf bir dizi lider tarafından yönetildiğini söyler. Tukididis’e göre MÖ 415’e kadar felaketle sonuçlanan Sicilya Seferi gibi büyük bir saldırı düzenleyecek kadar Atinalılar yeterince kendine gelememiştir.

Vebanın ilk doğrulaması, 1994’te Atina olimpiyatlara hazırlanırken metro kazısında tesadüf edilen Kerameikos’taki toplu mezarla olmuştur. Çocuklardan ihtiyarlara her yaş ve cinsiyetten insanın gelişigüzel istiflendiği bu mezarda geleneksel dini ayinlerin gerçekleştirildiğine dair hiçbir iz bulunmamıştır. Bu keşif üzerine Tukididis’in olay üzerine kayıtlarının yanı sıra kalıntıların analizleri kullanılarak salgının nedeni belirlenmeye çalışılmıştır.

Vebanın Belirtileri

Tukididis’e göre Atina Vebası, kafada başlayıp vücudun geri kalan kısmına doğru yayılan belirtiler göstererek başlamıştır. Hastalık tipik olarak yedinci ila dokuzuncu günde ölümle sonuçlanmıştır. Hastalığın şiddeti ve iç karartıcılığı karşısında tıbbi müdahaleler çaresiz kalmıştır.

Ani başlayan ateş, baş ağrısı, halsizlik, karında ayrıca el ve ayaklarda ağrıyla kendini belli etmektedir.

Tukididis, veba gözlenen hastalardaki belirtileri detaylıca açıklamıştır.

  • Gözlerde kızarıklık ve iltihap
  • Kanama ve ağız kokusuna yol açan boğaz ağrısı
  • Hapşırma
  • Ses kaybı
  • Öksürme
  • Kusma
  • Vücutta püstüller ve ülserler
  • Aşırı susuzluk
  • Uykusuzluk
  • İshal

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Son Eklenenler

Göz, Gönül ve Gerçek: Maarifimizin Eğitimle İmtihanı-Doç. Dr. Mehmet Ulukütük

0
  Maarif ne dünü anlama sanatı, ne çağın gerekliliklerine icabet, ne de geleceğe hazırlıktır. Maarif insanın kendisini anlama ve anlamlandırma sürecidir. Gözün kulakla bütünleşmesi, gönlün...

Corona

7-KOLERA SALGINI

6-OSMANLI’DA VEBA